de Rooij

Onderstaand artikel is overgenomen met welwillende en schriftelijke toestemming van de auteur
Mevr. C.J.Th. de Jong-Steenland.

De oorspronkelijke versie van het artikel werd gepubliceerd in: “Het dorp Waddinxveen”, 1997, p.50-53

Smederij De Rooij te Waddinxveen

Achterrrein van de smederij, ca 1930 (fotocoll. SAMH inv.nr. 28639)

Tekening van de door de Gebr. de Rooij te bouwen smederij aan de Kerkweg, 1917 (collectie SAMH, toegangsnr.86, inv.nr.6)

Schaatsen maken was vroeger seizoensarbeid. De plaatselijke smid smeedde de ijzers en het bijbehorende
houtwerk werd geleverd door de meubelmakers. Iedere smid maakte weer andere schaatsen, soms ook
maakte één smid verschillende soorten, al naar gelang de vraag.

De familie De Rooij was afkomstig uit het Land van Altena in Brabant en kwam in 1787 hun geluk zoeken in
het westen van ons land. Een zoon uit dat gezin, Maarten, trouwde in 1810 met de Waddinxveense Margje
Smid. Het huwelijk vond plaats in Broek, het zuidoostelijke deel van Waddinxveen, want daar kwam de bruid
vandaan. Uit dit huwelijk werd Klaas de Rooij geboren, op 4 november 1821. Van hem is bekend dat hij smid
was en woonde op het adres Kerkweg 52b, hoek Kerkweg/Zuidkade. Uithet huwelijk van Klaas de Rooij met
Antonia Maria Zwanenburg werden 8 kinderen geboren.Klaas overleed in 1875. Drie van de zonen zetten de
zaak voort: Arie, Kors en Maarten. In 1892 was er in Scheveningen een Internationale Sporttentoonstelling.
Smederij De Rooij uit Waddinxveen kreeg daar een gouden medaille en een diploma voor de mooiste
schaatsen. Oude verhalen beweren dat Regentes Emma hoogstpersoonlijk per koets naar Waddinxveen
kwam om voor haar dochter Wilhelmina deze bekroonde schaatsen te bestellen bij de Gebroeders de Rooij.
Het lijkt waarschijnlijker dat regentes Emma de schaatsen in Scheveningen gezien heeft en daar besteld heeft.
In 1917 lieten de drie broers een nieuw pand bouwen een stukje verder op de Kerkweg, op nr. 197. Deze zaak
stond bekend als smederij, constructiewerkplaats, machinefabriek, rijwiel- en motorhandel en reparatie
-inrichting. Hier werden de eerste rijwielen in de provincie Zuid-Holland vervaardigd. Bovendien was er een
schaatsenmakerij aan verbonden, waar het bekende fabrikaat ‘Gebr. De Rooij’ gemaakt werd. De schaatsen
hadden een zeer korte hals, het einde gelijk met de hak, behorend tot het type schaats dat snel omhoog rijst
(‘vol is’). De ijzers waren 3 mm breed, later 2 mm. Het schaatshout was van vruchtenboomhout. Op de ijzers
stond bij de hals ingeslagen Gebr. De Rooij. De prijs was vijf gulden. Na de dood van zijn broers in 1917 en
1918 dreef Maarten de zaak alleen verder tot een ziekte in 1928 hem dit onmogelijk maakte. De zaak kwam in
handen van o.a. C. Offereins.

De smid van Ouderkerk a/d Amstel, Wouter Roskam, die in 1920 met Neeltje Mur uit Breukelen was getrouwd,
hoorde bij toeval dat de voormalige smederij van De Rooij in Waddinxveen te koop stond. Op 31 juli 1930
kocht hij eerst de smederij, in 1940 werd ook het woon/winkelgedeelte zijn eigendom. De acht mensen die er
werkten verdienden tien tot twaalf gulden per week, helemaal niet zo slecht voor die tijd. Bij de verkoop was
contractueel bepaald dat de schaatsen, die door Wouter Roskam gemaakt werden, de naam van de
Gebr. de Rooij, Waddinxveen mochten en moesten blijven voeren.

In de jaren vijftig werd het bedrijf uitgebreid en verhoogd. Eind jaren zestig werd de achterkant, die was
ingestort door de aanleg van een nieuwe riolering, vernieuwd. Er is steeds gemoderniseerd. Werden in de
jaren vijftig veel onderdelen geproduceerd voor de meubelindustrie en de bouw, in de jaren negentig werden
dat onderdelen voor constructies, zoals balkonhekken en traphekken voor flatgebouwen. Ook werden er
reparaties verricht en schaatsen geslepen. De zoon van Wouter, Evert Jan, had vanaf het begin van de jaren
vijftig de leiding; nadien werd dat diens zoon Wouter. Het bedrijf bevindt zich niet meer aan de Kerkweg, maar is verhuisd naar de Staringlaan in het noorden van Waddinxveen.

Auteur: C.J.Th. de Jong-Steenland

Literatuur:

  • C.J.Th. de Jong-Steenland, De geschiedenis van smederij De Rooij – Waddinxveen,in: “Het dorp Waddinxveen”,
    1997, p. 50-53.

  • Waddinxveen, Thans en Voorheen, 1931.

  • W. Verboom, 750 jaar Waddinxveen, 1983.

  • A.C. Broere, Schaatsen en schaatsenmakers in de 19e en 20e eeuw, 1985.

***************

Onderstaand artikel is met welwillende toestemmingovergenomen van

Bron: Het virtuele Schaatsenmuseum (www.schaatsenmuseum.nl)

Gebr. De Rooij, Waddinxveen

Kort na de geboorte van Maarten (1786) in het Brabantse Babyloniëbroek verhuist het gezin De Rooij in 1787 naar Waddinxveen. Maarten wordt smid en baat op de hoek van de Kerkweg en de Zuidkade een smederij uit, die in 1850 wordt overgenomen door zoon Klaas (1821-1875). Het verhaal gaat dat Klaas naast het reguliere smidswerk ook schaatsen maakte, maar zeker is dat niet. Als hij in 1875 op 54-jarige leeftijd overlijdt, zetten zijn zoons Kornelis Jan, Arie, Kors en Maarten (geb. 1860) het bedrijf voort. Kornelis Jan houdt het al spoedig voor gezien, maar de drie andere broers bouwen het bedrijf onder de naam Gebroeders De Rooij uit. Zij maken onder andere schaatsen en hebben daar veel succes mee. Sterker, zij bouwen een zodanige reputatie op dat ‘Waddinxveense schaatsen’ rond 1900 een begrip allerwegen geroemd worden. In 1888 maakt Mr. J. van Buttingha Wichers in zijn boek Schaatsenrijden gewag van “de Rooij, een goede schaatsensmid te Waddinxveen” en in 1893 wordt dit nog eens door Pim Mulier herhaald in zijn boek Wintersport.

Maarten de Rooij in 1922

In 1892 winnen zij een gouden medaille op de Internationale sporttentoonstelling in Scheveningen. Deze medaille en het bijbehorende diploma (circa 60×80 cm) heeft volgens in 2008 uit de familie verkregen informatie tot in het midden van de jaren-30 in de smederij gehangen, maar lijkt verloren te zijn gegaan. Het (sterke?)verhaal gaat dat koningin Emma in deze bekroning aanleiding zag per koets naar Waddinxveen te rijden om een paar schaatsen te kopen voor Prinses Wilhelmina.

Nadat Arie begin 1917 is overleden en Kors eind 1918 wordt Maarten enig eigenaar van het bedrijf. Het gaat echter goed met de zaken en Maarten laat op wat nu Kerkweg 197 is een winkel met bovenwoning bouwen en daarachter een nieuwe smederij met twee vuren. In goede tijden werken er zo’n 25-35 knechten. In de winkel worden aanvankelijk ijzerwaren verkocht, maar na enige tijd komen daar (motor)fietsen voor in de plaats. De fietsen worden deels in het eigen bedrijf gemaakt.

Zijn vier zoons hebben geen belangstelling voor techniek en gaan in de vethandel. (Remia is een afkorting van ‘de Rooij’s Eerste Melange Inrichting Amersfoort).

Boven: In het hoge huis was de winkel gevestigd.
De smederij lag erachter en kon door de steeg
worden bereikt. Op de hoek van de steeg staat
een kolomvormige benzinepomp.
Onder: De etalage met daarvoor v.l.n.r.:
zoon Arie (1905-1990), schoonzoon Willem Smit
(1897-1968) en Wim van Eijk,
slagersknecht bij de buurwinkel.

Als Maarten In 1928 ernstig ziek wordt, heeft hij geen opvolger en zoekt hij een koper voor het bedrijf. In het najaar van 1928 overlijdt hij. Hij heeft dan de winkel en de smederij verkocht aan Cornelis Offereins Jzn., een Waddinxveense notabel. Bij de verkoop zijn winkelbedrijf en smederij gescheiden en is bepaald dat de smederij de naam Gebr. de Rooij moet blijven voeren. Offereins houdt zelf de winkel en verkoopt de smederij door aan Jacobus van der Heide, een van Maartens knechten, en Johannes Bavelaar, de accountant (zouden we tegenwoordig zeggen). Zij slagen er echter niet in het succes van het bedrijf te continueren en doen het in 1930 van de hand aan de uit Ouderkerk aan den Amstel afkomstige smid Wouter Roskam. Dezeverkoopt nog een aantal jaren zwierschaatsen waarop hij het smidsmerk GEBR de ROOY aanbrengt. Roskam brengt het bedrijf weer tot bloei en voegt in 1940winkel en smederij weer samen. Het hieruit voortgekomen constructiebedrijf bestaat nog steeds en werd in het midden van de jaren-80 naar een industrieterrein verplaatst.

smidsmerk ca. 1880
smidsmerk ca. 1910
smidsmerk ca. 1940
baanschaatsen
Ouderkerkse model
baanschaatsen
Bergambachtse model
zwierschaatsen
Boven: Bekende smidsmerken. Het rechter merk werd door Roskam gebruikt.
Onder: Drie modellen uit de Waddinxveense smederij.

Bronnen: Van glis tot klapschaats (Blauw, 2001); Het Dorp Waddinxveen (juni 1997); Groene Hart Archieven en gesprekken met nazaten.

***************

Kromme Esse
bron Hinderwetvergunning Waddinxveen 1919
toegangsnummer ac86
inventarisnummer22
datum 1919
inhoud Oprichten van een boter-melangeurinrichting gedreven door een benzinemotor van 1 PK voor de bereiding van margarine.
straat Kromme Esse (oud adres: E 82)
kadastrale aanduiding G 1533
tekeningen 2 (blauwdruk)
opdrachtgever Gebrs. H.J. en M. de Rooij (boter- en kaashandelaren)
plaatsnaam Waddinxveen
instelling Streekarchief Midden-Holland